شناسایی و اولویت‌بندی ، عوامل تهدیدات (از لحاظ نوع و ابزار ) در صحنه جنگ های آینده

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

1 استادیارو عضو هیات علمی دانشگاه فرماندهی و ستاد

2 پژوهشگر مرکز مطالعات راهبردی آجا

چکیده

هدف مطالعه حاضر شناسایی و اولویت‌ بندی عوامل  تهدیدات  از لحاظ(( نوع و ابزار  ))در صحنه جنگ های آینده می‌باشد. بدین منظور با بررسی ادبیات تحقیق و مطالعات پیشین، به‌‌طورکلی 14 عامل اولیه مربوط به نوع و ابزار تهدیدات  شناسایی گردید. جهت تأیید عوامل شناسایی‌شده یک پرسشنامه بین کارشناسان صاحبنظران و خبرگان  به تعداد 241 نفر توزیع گردید و درنهایت تعداد 230 پرسشنامه جمع‌آوری گردید. سپس به بررسی پایایی پرسشنامه به روش آزمون آلفای کرونباخ و روایی محتوایی به شکل کیفی و کمی با استفاده از دو ضریب نسبی روایی محتوا و شاخص روایی محتوا پرداخته شدکه نتایج، نشان‌دهنده‌ی تأیید پایایی و روایی پرسشنامه (گویه‌ها) بوده است. به‌منظور غربال نمودن عوامل کلیدی اولیه، به بررسی روایی صوری گویه‌های پرسشنامه پرداخته شد که در مجموع 8 عامل به عنوان عوامل مهم‌تر و نهایی انتخاب ‌گردید. در ادامه نیز با استفاده از روش تحلیل عاملی اکتشافی، عوامل شناسایی‌شده به دو گرو نوع و ابزار دسته‌بندی گردیدند. در مرحله بعدی پرسشنامه مقایسات زوجی (فازی) طراحی و بین خبرگان توزیع گردید که در نهایت تعداد 15 پرسشنامه تکمیل‌شده گردآوری گردید. سپس، اولویت‌بندی عوامل مربوط به تهدیدات  با دو روش AHP فازی و تاپسیس صورت پذیرفته است. در انتها نتایج اولویت‌بندی عوامل به همراه ارائه پیشنهاد‌های کاربردی برای جامعه مورد مطالعه ارائه شده است.

کلیدواژه‌ها


مقدمه

جلوگیری از دستیابی دشمن به اهداف خود، با اتکاء به سناریوهای جنگ‌های کلاسیک و مرسوم و عدم پیش‌بینی و آینده‌نگری تحولات این حوزه، جوابگوی نیازهای اساسی برای حصول به اهداف و آرمان‌های عالی و تحقق چشم‌انداز 1404 نخواهد بود و تبیین تبیین واولویت بندی تهدیدات در صحنه‌ جنگ‌های آینده صحنه‌های جنگ‌های آینده، چالشی است که دغدغه‌ی اصلی فرماندهان نظامی و بسیاری از پژوهشگران عرصه‌ی نظامی را به خود اختصاص داده است. این‌که در آینده صحنه‌های جنگ چگونه خواهد بود، مسئله‌ای است که بسیاری از فرماندهان و متفکران را به تفکر واداشته تا بتوانند شمای روشنی ازآنچه احتمالاً در آتیه رخ خواهد داد را به تصویر بکشند.

  جنگ و صلح در ظاهر با یکدیگر در تضادند اما در مورد علل به وجود آورنده‌ی آن‌ها با یکدیگر بسیار شبیه هستند. دانستن علل صلح به میزان کشف علل جنگ و همان قدر مشکل است، از این رو جنگ و صلح را دو روی یک سکه می‌دانند و تئوری‌های جنگ و صلح عموماً به همراه هم مطالعه می‌شوند. (حسنلو: 1388، 24)

امام خمینی (ره) نیز برای فکر کردن و برنامه­ریزی در زمان صلح اهمیت ویژه­ای قائل بودند. ایشان در این زمینه فرموده­اند: «... در هنگام نبرد مجال پرداختن به همه جهات قوت­ها و ضعف­ها و طرح­ها و برنامه­ها و در حقیقت ترسیم راهبرد دفاع همه­جانبه نبوده است ولی در شرایط عادی باید با سعه­صدر و به‌دوراز حب و بغض­ها به این مسائل پرداخت و از همه‌ی اندوخته­ها، تجربه­ها و استعدادها و طرح­ها استفاده نمود» (صحیفه نور، 1382، ج21: 19).

مقام معظم رهبری و فرماندهی معزز کل قوا هم فرموده­اند: «... این آینده را ترسیم کنید نه مطابق جهت ترسیم‌شده‌ی غربی‌ها، جهت حرکت را خودمان تعیین کنیم...»(بیانات معظم­له در دیدار با نخبگان علمی سراسر کشور،6/8/ 1388)

شناسایی، پیش‌بینی و ارزیابی تهدیدات متعددی است که از سوی قدرت­های استکباری و دشمنان منطقه‌ای و گروه‌های افراطی متوجه میهن عزیزمان می­باشد که این مهم همراه با شاخصه­هایی همچون شناخت صحیح و دقیق تهدید؛ ارزیابی توان و ظرفیت‌ تهدید؛ می­باشد.با توجه به طیف گسترده و متنوع تهدیدات موجود علیه منافع جمهوری اسلامی ایران، اقدام انفعالی و عدم برنامه‌ریزی برای آینده و آینده‌پژوهی در این حوزه بسیار خطرناک و غیرمنطقی می‌باشد و این شیوه تفکر باعث بُروز مشکلاتی همچون ایجاد موانع جدی در مسیر ساخت فرهنگ‌سازمانی منعطف و منطبق با آینده، پرداختن صرف به مطلوب­ها، عدم شناسایی نیازهای آینده و عقب ماندن از دشمنان و رقبا می­گردد.

بنابراین دغدغه اصلی این مطالعه عبارت است از اینکه؛ « عوامل تهدیدات (از لحاظ نوع و ابزار ) در صحنه جنگ های آینده چگونه هستند ؟» 

 
 ( 1 ) ابراهیمی، نبی اله، ( 1389 تحلیل جایگاه تهدیدهای نوین در تیدوین راهبردهای دفاعی – امنیتی با تأکید بر » شماره 71 مجله سیاست دفاعی. ،« حکمرانی راهبردی
2 ) ابوطالبی، علی علی کریمی مله، فصلنامه مطالعات ملی، سال اول، شماره ،«( حقوق اقلیتها (همگرایی ملی » 131 – یکم، پاییز 1378 ، صص 153
3 ) احمدی، حمید، قومیت و قوم گرایی در ایران، از افسانه تا واقعیت، تهران، فصلنامه مطالعات ملی
4 ) احمدی، حمید، قوم و قومیت گرایی در ایران، تهران، نشر نی، 1378 ، ص 51
5 ) ادیب حاج باقری، محسن و همکاران، ( 1386 )، روشهای تحقیق کیفی، تهران، انتشارات بشری
7 ) اسدی، هیبت اله، ( 1386 )، فرماندهی در 1400 ، تهران، انتشارات دانشگاه افسری امام علی (ع)
8 ) اسکیلز، رابرت ( 1384 )، جنگ آینده، ترجمه عبدالمجید حیدرى، تهران: سپاه پاسداران انقلاباسلامى، دانشکده فرماندهی و ستاد، دوره عالی جنگ
9 ) اسکیلز، رابرت ( 1944 )، جنگ آیند،ه ترجمه عبدالمجید حیدرى، تهران: سپاه پاسداران انقلاب اسلامى، دانشکده فرماندهی و ستاد، دوره عالی جنگ
  10)بختیاری مقدم،( 1391 ) حسن و محمود رستمی،، تأثیر آینده پژوهی بر برنامهریزی راهبردی در سازمانهای امنیتی، فصلنامه امنیت پژوهشی، شماره 37 ، تهران، انتشارات دانشکده فارابی.
 11)برکر، ژول آرتور ،(1382) هنر کشف آینده، مترجم، نغمه خارمباشی، تهران: انستیتو ایزایران،