فناوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ا

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان

دانشگاه فرماندهی و ستاد

چکیده

امروزه هواپیماهای بدون سرنشین با کاربردهای متنوع و متفاوت خود به عنوان یک سلاح ارزشمند در سیستم دفاعی کشورهای دنیا محسوب می شوند و آنها با تکیه بر توان جمع آوری اطلاعات  شبانه روزی در نقاط دور دست از اهداف ساکن و متحرک در تمام شرایط آب و هوایی و توان پروازهای هدایت پذیر از راه دور و یا تمام خودکار، در بعضی شرایط ، از هواپیماهای سرنشین دار پیشی گرفته و یا حداقل در ردیف آن­هاقرار دارند . بطوریکه در مناطق عملیاتی حساس که به پیشرفته ترین سیستم های پدافندی مجهز بوده و دارای کنترل آتش راداری و یا موشک های هدایت پذیر می باشند و امروزه بصورت سیستم پدافندی تقریبا غیر قابل نفوذ در آمده اند ، نفوذ نموده و اقدام به ارسال اطلاعات بصورت زنده و هم­زمان می نمایند . اکثر کشورهای دنیا یکی از روشهای جمع­آوری اطلاعات را استفاده از این پرنده­ها  می دانند زیرا با کمترین هزینه و تلفات می توانند اطلاعات با ارزشی را در اسرع وقت از منطقه عملیاتی بدست آورند . هدف اصلی این مقاله تعیین نقش فنآوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ا جهت مقابله با تهدیدهای موجود است. زیرا فناوری موصوف  در حال حاضر وارد چرخه بکارگیری در ن. م گردیده و تا کنون هزینه­های انسانی و مادی فراوانی را به خود معطوف داشته است. بنابراین در این مقاله  ضمن  تحقیقی جامع و علمی دلایل بکارگیری پهپادها و نتایج حاصله از این اقدام را در پاسخ­گویی به نیازهای اطلاعاتی نیروها مورد بررسی قرار داده و حتی­الامکان پیشنهادات کاربردی را در زمینه توسعه کاربردی پهپادها ارائه نماید.

کلیدواژه‌ها


فناوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ا

حمید همت[1]

 روح الله اسفندیاری[2]

دریافت مقاله: 31/01/1400                                                                                                                             پذیرش مقاله:12/03/1400

چکیده

امروزه هواپیماهای بدون سرنشین با کاربردهای متنوع و متفاوت خود به عنوان یک سلاح ارزشمند در سیستم دفاعی کشورهای دنیا محسوب می شوند و آنها با تکیه بر توان جمع آوری اطلاعات  شبانه روزی در نقاط دور دست از اهداف ساکن و متحرک در تمام شرایط آب و هوایی و توان پروازهای هدایت پذیر از راه دور و یا تمام خودکار، در بعضی شرایط ، از هواپیماهای سرنشین دار پیشی گرفته و یا حداقل در ردیف آن­هاقرار دارند . بطوریکه در مناطق عملیاتی حساس که به پیشرفته ترین سیستم های پدافندی مجهز بوده و دارای کنترل آتش راداری و یا موشک های هدایت پذیر می باشند و امروزه بصورت سیستم پدافندی تقریبا غیر قابل نفوذ در آمده اند ، نفوذ نموده و اقدام به ارسال اطلاعات بصورت زنده و هم­زمان می نمایند . اکثر کشورهای دنیا یکی از روشهای جمع­آوری اطلاعات را استفاده از این پرنده­ها  می دانند زیرا با کمترین هزینه و تلفات می توانند اطلاعات با ارزشی را در اسرع وقت از منطقه عملیاتی بدست آورند . هدف اصلی این مقاله تعیین نقش فنآوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ا جهت مقابله با تهدیدهای موجود است. زیرا فناوری موصوف  در حال حاضر وارد چرخه بکارگیری در ن. م گردیده و تا کنون هزینه­های انسانی و مادی فراوانی را به خود معطوف داشته است. بنابراین در این مقاله  ضمن  تحقیقی جامع و علمی دلایل بکارگیری پهپادها و نتایج حاصله از این اقدام را در پاسخ­گویی به نیازهای اطلاعاتی نیروها مورد بررسی قرار داده و حتی­الامکان پیشنهادات کاربردی را در زمینه توسعه کاربردی پهپادها ارائه نماید.

واژگان کلیدی: پهپاد، اطلاعات، مراقبت و هدفیابی، شناسایی، جمع­آوری الکترونیکی(شنود).
مقدمه

    یکی ازتجهیزات نظامی موثر صحنه­های نبرد در جنگ­های امروزی هواپیماهای بدون سرنشین هستند که در ماموریت­های اطلاعاتی  شرکت می­کنند و با نفوذ به عمق و عقبه دشمن تصاویر مناطق موصوف را برای تصمیم­گیری بهتر فرماندهان به صورت زنده ارسال می نمایند تا آنها بتوانند در اجرای ماموریت­های مختلف برتری تاکتیکی کسب نمایند.و این بدان معناست که یکی از مولفه­های مهم بکارگیری پهپادها، حوزه ماموریت­های اطلاعاتی میباشد ؛به­عبارتی ماموریت­های اطلاعاتی به مراقبت وهدفیابی، شناسایی وجمع­آوریالکترونیکی شنود تفکیک شده اند که توسط هواپیماهای بدون سرنشین به مورد اجرا گذاشته میشوند.(جعفری،  1388، ص17)

    پیشرفت فن آوری تسلیحات و تجهیزات و پیچیده شدن مناطق درگیری نیاز به سامانه­های شناسایی، مراقبت وهدف­یابی و جمع آوری الکترونیکی شنود را دو چندان می نماید که این نیازها ضمن تقویت مولفه­های قدرت تهاجمی، توان دفاعی جهت مقابله با تهدیدات یاد شده را نیز افزایش می دهد. که این امر می تواند به خوبی و با موفقیت بیشتر توسط پهپادهای اطلاعاتی صورت پذیرد. با توجه به اینکه تاکنون مقابله با تهدیدات مذکور و تامین نیازهای اطلاعاتی و شناسایی برای نیروها قبل از درگیری و در صحنه نبرد یا بعد از زمان نبرد توسط پرنده­های سرنشین­دار صورت می گرفت، لیکن مواردی از جمله: هزینه­بر بودن، پیچیدگی و دشواری استفاده از آنها ، خطرات جانی  و زمان­بر بودن انتقال اطلاعات دریافتی به واحدهای زمینی واز محدودیت­های به کارگیری این پرنده­ها می­باشد. (معنوی،4-1383،ص 10)

    همچنین به­دلیل وجود تحریم­های نظامی از جانب قدرت­های بزرگ هوایی در حال حاضر عمده تجهیزات موجود در بخش هوایی نسل سوم محسوب شده و جواب­گوی مقابله با تجهیزات نسل پنجم کشورهای صاحب این صنعت نیستند. در عین حال دشمن مفروض نیز علاوه بر امکانات گسترده فعلی در بهره­برداری از هواپیماهای سرنشین­دار در ماموریت­های مختلف، سرمایه­گذاری عظیمی در بخش تحقیق و توسعه ,افزایش توانایی و بهره­برداری از هواپیماهای بدون­سرنشین، اعم از اطلاعاتی، رزمی و پشتیبانی به عمل آورده و آنها را به انواع فناوری­های اطلاعاتی و ارتباطی مجهز نموده است. (دفتر مطالعات راهبردی پهپاد،1383، ص30)

از طرفی پهپادها ماموریت­های فوق را با سرعت و دقت بیشتر و با توجه به ویژگی­ها و قابلیت­های منحصر به فرد خود می­توانند انجام دهند حال با توجه به موارد پیش گفته منطقی به نظر میرسد که در صحنه نبردهای آینده از آنها به عنوان یک عامل برتر ساز اطلاعاتی حد اکثر استفاده لازم به عمل آید. (دانش آشتیانی، 1383، ص33).

بدیهی است استفاده از فن آوری پهپاد در ماموریت­های اطلاعاتی اعم از شناسایی ،مراقبت وهدف­یابی و جمع­آوری الکترونیکی شنود، تقلیل ضایعات انسانی و تجهیزاتی وکاهش هزینه­ها و... را در کنار دسترسی سریع و به­موقع به اطلاعات منطقه نبرد برای فرماندهان به همراه خواهد داشت. ولی در مقایسه با تجربیات جهانی ومنطقه­ای در خصوص بهره­برداری از پهپادها وتوجه به ابعاد گوناگون پیشرفت­های علمی آنها تاکنون پیشرفت­هایقابل قیاسی در زمینه  بهره­برداری از فن آوریپهپادهای اطلاعاتی در ن.م.ج.ا.ابا کشورهای صاحب فن­آوری حاصل نشده است.لذا در این مقاله سعی محقق بر آن است که با تبیین اهمیت استفاده از فن آوری موصوف، راهکارهای مناسب وکاربردی را در این زمینه ارائه نماید. بنابراین مسئله اصلی مقاله پیش­رو را می­توان چنین خلاصه کرد: نقش فناوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی ن.م.ج.ا.ابه چه میزان است؟

مبانی نظری

پهپاد[3]RPV)و([4]UAV

     پهپاد، تجهیزات نقلیه هوایی بدون خلبان هستند که برای به پرواز درآمدن از نیروهای آیرودینامیکی استفاده  می­کنند و به صورت مستقل انواع محموله‌ها را بر اساس نوع مأموریتشان حمل می‌کنند. این پرنده‌ها قابل هدایت و کنترل از راه دور بوده یا به طور خودکار بر اساس برنامه از پیش تعیین‌ شده و یا سامانه‌های پویای پیچیده‌ هوشمند می‌توانند به­صورت شبانه روزی پرواز کنند.(Wezeman، 2005: 7)

اطلاعات

    اطلاعات محصولی است که از جمع آوری و پرورش اخبار موجود بدست می­آید. این اطلاعات شاید مربوط به یک یا چند جنبه از ملت­های بیگانه یا مناطق عملیاتی و جغرافیایی بوده که بلافاصله یا در موقعیت به خصوص برای توسعه و اجرای طرح­ها، خط مشی­ها و عملیات لازم است اطلاعات به دوقسمت رزمی و استراتژیکی تقسیم می شود. (رستمی- فرهنگ واژه های نظامی – 1386 – ص 92).

 

مراقبت و هدف یابی

    مراقبت شامل الف) دیده بانی مداوم از یک منطقه ب) بازدید ، تجسس، آزمایش و طبقه بندی ج) تجسس پنهانی از یک شخص ، محل یا سازمان. (رستمی، 1386 ، ص 741)

 همچنین هدف­یابی آن بخش از اطلاعات رزمی است که به شناسایی و تشخیص و تعیین محل هدف با جزییات کافی به ترتیبی که امکان کاربرد موثر جنگ افزار برروی آن فراهم شود، ارتباط می­یابد.(رستمی،1386 ، ص 901)

شناسایی

شناسایی عملیاتی که یکی از حساس­ترین و خطرناک­ترین مأموریت­های صحنه نبرد است و معمولاً جسورترین، ورزیده ترین، باهوش ترین و متخصص ترین افراد برای انجام این مأموریت مهم و سراسر دلهره و خطر، انتخاب و اعزام می شوند(بهارلو، 1386، ص32).

جمع­آوری الکترونیکی(شنود)

یکی از عمده‌ترین وظایفی که پهپادها بر عهده دارند، مشارکت در مأموریت­های جمع­آوری الکترونیکی یا اجرای عملیات شنود از طریق قرار گرفتن در فضاهای مشخص و مناسب می­باشد. این قابلیت به فرماندهان در صحنه نبرد ناهمگون که در آن میزان جابه جایی نیروها بالاست، این امکان را فراهم می­کند که به­جای استفاده از ایستگاه­های کنترل زمینی شنود که به راحتی نیز قابل جابه­جایی نیستند، از پهپادها استفاده نمایند. انجام این عملیات توسط پهپادها نیازمند آن است که پهپاد از مداومت پروازی بالایی برخوردار باشد تا بتوانند زمان زیادی را برای انجام شنود در اختیار داشته باشند.

عوامل موثر بر مأموریت های پهپادی

در این مقاله تعاریف و مبانی نظری در زمینه­ی پهپادها با استفاده از بررسی­های اسنادی، مشاهده و بررسی میدانی جمع­آوری و نیز مدل مفهومی تحقیق مشخص گردیده است؛ عوامل و شاخص­های موثر بدست آمده عبارتند از: وزن محموله شناسایی، قابلیت فزایش مداومت پروازی، پنهان کاری (رادار گریزی)، شرایط اقلیمی، آموزش­های موثر بر مهارت کارکنان، مأموریت (خواست فرمانده)، مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن، در دسترس بودن به تعداد کافی، تعداد خدمه، شعاع عملیات،وزن Take off،درجه خودکار بودن پرنده، زمان آماده­سازی، ارزش هدف، قدرت مانورپذیری پرنده، نحوه هدایت و ناوبری، وزن محموله عملیات روانی، ارتفاع پرواز، سرعت پرواز، میزان دید دوربین­ها (میدان تحت پوشش)، قابلیت دوربین­ها (دید در شب، عادی، مادون قرمز)، قابلیت ساخت سازه پرنده (پیکربندی پرنده)، سامانه موثر پشتیبانی تجهیزات و قطعات یدکی، پرواز در فضای اشباع شده سیگنالی، وزن محموله تسلیحاتی، قابلیت شبیه سازی مأموریت­های چند منظوره، روحیه کارکنان، انعطاف پذیری در توسعه سیستم­های الکترونیکی، سیستم ارتباط و ارسال اطلاعات با پرنده­های باسرنشین، دسترسی به داده­ها پیش از درگیری، قابلیت تعمیر و نگهداری و ارتقای سامانه محموله، میزان اطلاعات ارسالی، زمان پاسخ­دهی سامانه به فرامین ارسالی، بازه زمانی تفسیر داده­ها، توان پیشرانه پهپاد، دارای فرستنده و گیرنده خودکار با قابلیت تنظیم کدهای مخابراتی، امنیت پرواز، نرخ حوادث و سوانح پروازی، قابلیت ثبت داده­ها در ایستگاه کنترل زمینی و پهپاد، پایداری پهپاد در پرواز، هماهنگی­های مراقبت پرواز، قابلیت جداسازی آنتن­های فرستنده وگیرنده از محفظه ایستگاه کنترل زمینی، ارتباطات ماهواره­ای،زمان حضور موقعیت مورد نظر، امکان­پذیر بودن بازیافت محموله­های تسلیحاتی، بازیافت مواد تشکیل دهنده بدنه­های پهپاد پس از سانحه، نمایشگر اهداف متحرک زمینی، قابلیت اتصال ارتباطی و قطع آن در منطقه مأموریت، حافظه مقاوم در مقابل سانحه، پرواز ترکیبی، هزینه خدمات به کاربران، کاربرد مستقیم داده­ها، قابلیت عملیات مکمل با دیگر پهپادها، سامانه تشخیص و پرهیز از تصادم ترافیکی،رهاسازی سلاح­های هوا به زمین از ذخیره­های داخلی، قابلیت ارتباط با مرکز کنترل ترافیک هوایی، نوع باطری­های مورد استفاده برای راه­اندازی سیستم اویونیک، پرواز در ارتفاع پست، سرعت گشت زنی، قابلیت عملیات مشترک با پرنده­های سرنشین­دار، نوع سامانه برخاست و بازیابی،قابلیت پرواز دسته جمعی ،میزان استفاده از حسگرهای چند منظوره (سنسور چند منظوره)، بهینه­سازی عملکرد پروازی، فیل­های پروازی.

تجزیه و تحلیل (بحث و یافته‏ها)

در این پژوهش برای جمع­آوری اطلاعات مورد نیاز تحقیق از روش­های مطالعات کتابخانه­ای، مصاحبه، مشاهده و پرسشنامه استفاده شده است که به ترتیب مورد بررسی قرار می­گیرند.در این مرحله از مقاله به منظور گردآوری افکار و ایده­ها و برای تجزیه و تحلیل تئوری­ها با جمعی از فرماندهان، خبرگان، صاحب­نظران در نیروهای مسلح و وزارت دفاع با ویژگی تخصص و تجربه در امور تحقیقاتی، علمی و آموزشی و تجارب سال­های دفاع مقدس که با موضوع مورد نظر مرتبط هستند مصاحبه به عمل می­آوریم. همچنین قسمت اعظم اطلاعات مورد نیاز در پژوهش حاضر به وسیله پرسشنامه که یکی از ابزارهای متداول گردآوری اطلاعات در تحقیقات علمی است، به دست می­آید که توسط محققین تهیه و در اختیار نمونه آماری قرار گرفت.

روش گرد آوری اطلاعات و تجزیه و تحلیل آماری:

گردآوری اطلاعات مورد نیاز مقاله یکی از مهم­ترین مراحل تحقیق و فرایندی است که طی آن محقق یافته­های کتابخانه­ای و میدانی را گردآوری می­کند. برای جمع­آوری اطلاعات تحقیق، روش­های گوناگونی وجود دارد که بر اساس نوع، هدف­ها و سؤالات مطرح شده در پژوهش علمی از یک یا چند روش استفاده می­شود. روش­های گردآوری اطلاعات به­طور کلی به دو دسته تقسیم می­شود:

الف- روش­های کتابخانه­ای که بسته به نوع سند و موضوع تحقیق ممکن است با استفاده از فیش، جدول، نقشه و کروکی، فرم­های پرسشنامه و یا ترکیبی از همه آن­ها انجام پذیرد. مطالعات کتابخانه­ای به منظور بررسی موضوع تحقیق با عنوان نقش فنآوری پهپاد در ارتقاء توان اطلاعاتین.م ج.ا.ا با مراجعه به کتابخانه­ها و مطالعه کتب و مقالات، تحقیقات انجام شده قبلی، پایان­نامه­های انجام گرفته پیرامون موضوع تحقیق و نیز استفاده از بانک­های اطلاعاتی و جستجوهای اینترنتی انجام می­گیرد و قسمت مبانی نظری و ادبیات تحقیق تدوین می­گردد.

ب- روش­های میدانی که عبارتند از: روش پرسشنامه­ای، روش مصاحبه، روش مشاهده، روش آزمون و روش­های صوتی و تصویری(حافظ­نیا، محمدرضا، 1385، ص163).

پ- در این مقاله برای تجزیه و تحلیل از نرم افزار اسپیس استفاده شده است

متغیرهای پژوهش

نقش فناوری پهپاد و ویژگی های پهپادی به عنوان متغیر مستقل و ارتقای توان اطلاعاتی ن.م ج.ا.ا در نتیجه به کار گیری پهپاد متغیر وابسته می باشد.

  1. تعریف و تعیین جامعه­ی آماری مورد پژوهش
  2. تعریف مشترکی از جامعه­ی آماری را می­توان اینگونه ارائه داد: «هر مجموعه از افراد و یا اشیاء را که در یک یا چند صفت مشترک هستند و برای تکمیل تحقیق و پژوهش مورد مطالعه قرار می­گیرند جامعه­ی آماری می­گویند.»

جامعه­ی آماری در این مقاله شامل تعدادی از فرماندهان، خبرگان، صاحب­نظران و کارکنان معاونت­های اطلاعات، عملیات و طرح وبرنامه ستاد کل نیروهای مسلح و ستاد کل آجا و سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (حاضر در خدمت و بازنشستگان)، با در نظر گرفتن ویژگی­های:1) داشتن سابقه­ی تصدی مشاغل راهبردی، 2) رتبه­ی شغلی سرهنگ دومی داخل و بالاتر 3) تجربه­ی کاری بالای 20 سال و همچنین 4) دارای تجربه خدمت در یگان­های پهپادیآجا و سپاه با اعمال ضریب حفاظتی در حدود200 نفر و مطابق جدول زیر می­باشند

حجم نمونه­ی آماری

گاهی اوقات به علت گستردگی جامعه­ی آماری پژوهش، ممکن است پژوهشگر برای بررسی کل جامعه، زمان و بودجه کافی در اختیار نداشته باشد؛ بنابراین از جامعه­ی آماری یک نمونه­ی تصادفی، با روش­های علمی، انتخاب کرده و تحلیل داده­ها بر مبنای آن صورت می­گیرد و سپس نتایج حاصل (در صورت تأیید روایی و پایایی تحقیق) با احتیاط به جامعه­ی آماری تعمیم داده می­شود.

در این تحقیق، به علت متناهی بودن حجم جامعه­ی آماری و چند جمله­ای بودن متغیر مورد اندازه­گیری (چند گزینه­ای بودن سؤالات پرسشنامه) به­منظور تعیین حجم نمونه­ی آماری از رابطه­ی کوکران[5] به­صورت

 

استفاده می­شود.

بنابراین حجم نمونه برابر 86 نفر محاسبه می­شود. با توجه به نوع روش نمونه­گیری تصادفی طبقه­ای متناسب با حجم و همچنین اهمیت نظر خبرگان و کارشناسان پهپاد، تعداد اعضای این طبقات از جامعه به اندازه­ی یک نفر بیشتر از سایر طبقات در نظر گرفته می­شود و حجم نمونه­ی طبقات مختلف جامعه مطابق جدول زیراست.

 

 

 

 

 

 

جدول 1. طبقات مختلف جامعه آماری

طبقه

1

2

3

4

جامعه

آماری

صاحب نظران و خبرگان از معاونت­های اطلاعات، عملیات و طرح و برنامه ستاد کل نیروهای مسلح

صاحب نظران و خبرگان معاونت اطلاعات، عملیات و طرح و برنامه آجا وسپاه

صاحب نظران و خبرگان معاونت اطلاعات، عملیات و طرح و برنامه  نیروهای سه گانه آجا و سپاه

فرماندهان و خبرگان دارای  تخصص و تجربه خدمت در یگان­های پهپادی آجا و سپاه

حجم طبقات

50

50

50

50

تعداد کل

200نفر

حجم نمونه­

21

21

22

22

تعداد کل

 

تجزیه و تحلیل داده ها

در این مقاله با توجه به نوع سؤالات و اهداف، شاخص­های پهپادی با اهمیت و تأثیرگذار بر زیر مأموریت­های شناسایی، مراقبت و هدف­یابی و جمع­آوری الکترونیکی شنود با استفاده از آزمون نسبت­ها مشخص می­شود بنابراین در صورتیکه 59.30 درصد افراد میزان تأثیر هر شاخص بر یک زیرمأموریت را در حد زیاد یا خیلی زیاد تشخیص دهند آن شاخص از نظر آماری با اهمیت و تأثیرگذار بر آن زیرمأموریت می­باشد؛ بنابراین اگر درصد فراوانی تجمعی گزینه­ی زیاد هر شاخص بزرگتر یا مساوی 59.30 باشد آن شاخص از نظر آماری با اهمیت است.

در این ذیل نتیجه­ی آزمون شاخص­های پهپادی با استفاده از آزمون آماری نسبت­ها و تشکیل جدول توزیع فراوانی مشخص می­شود و نیز در غالب یک بخش نتایج حاصل از آن ارائه می­گردد.

 

 

 

 

 

تأثیرشاخص­­های پهپادی بر زیرمأموریت­های اطلاعاتی، شناسایی( فرضیه فرعی اول)

با انجام تحلیل­های مناسب مشخص شده است که میزان تأثیر 40 شاخص پهپادی از نظر آماری بر زیر مأموریت شناسایی مأموریت اطلاعاتی پهپاد در حد زیاد یا خیلی زیاد است؛ میزان اهمیت هر یک از این شاخص­ها بر انجام مأموریت شناسایی با توجه به جدول زیر و نیز نمودارهای الف و ب به خوبی تعیین شده است. مشاهده می­شود که شاخص­های میزان دید دوربین­ها (میدان تحت پوشش)، درجه خودکار بودن پرنده، قابلیت دوربین­ها (دید در شب، عادی، مادون قرمز)، قابلیت افزایش مداومت پرواز، وزن محموله شناسایی، آموزش­های مؤثر بر مهارت کارکنان، شعاع عملیات و ... به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری را بر انجام مأموریت شناسایی دارند؛ بنابراین توجه جدی به این ویژگی­های پهپادی می­تواند باعث ارتقای توان انجام مأموریت شناسایی نیروی مسلح گردد. به عبارت دیگر در اختیار داشتن پهپادهایی با این ویژگی­ها توان انجام مأموریت شناسایی نیروهای مسلح را ارتقا می­دهد.

جدول 2. میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت شناسایی، مأموریت اطلاعاتی به ترتیب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

1

میزان دید دوربین­ها (میدان تحت پوشش)

100

21

نمایشگر اهداف متحرک زمینی

86

2

درجه خودکار بودن پرنده

98.8

22

سیستم ارتباط و ارسال اطلاعات با پرنده­های با سرنشین

84.9

3

قابلیت دوربین­ها (دید در شب، عادی، مادون قرمز)

98.8

23

نحوه هدایت و ناوبری

83.7

4

قابلیت افزایش مداومت پرواز

97.7

24

قابلیت ثبت داده­ها در ایستگاه کنترل زمینی و پهپاد

83.7

5

وزن محموله شناسایی

96.5

25

پایداری پهپاد در پرواز

83.7

6

آموزش­های مؤثر بر مهارت کارکنان

95.3

26

مأموریت (خواست فرمانده)

81.4

7

شعاع عملیات

95.3

27

سناریوی پرواز

80.2

8

ارتباطات ماهواره­ای

95.3

28

کاربرد مستقیم داده­ها

75.6

9

ارتباط مستقیم پهپاد با مراکز فرماندهی

95.3

29

فیل­های پروازی

75.6

10

پنهان­کاری (رادارگریزی)

94.2

30

قابلیت عملیات مشترک با پرنده­های سرنشین­دار

74.4

11

مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن

94.2

31

زمان حضور در موقعیت مورد نظر (هدایت و کنترل)

73.3

12

ارزش هدف

94.2

32

پرواز در ارتفاع پست

69.8

13

پرواز در فضای اشباع شده سیگنالی

93

33

سرعت گشت زنی

69.8

14

ارتفاع پرواز

93

34

شرایط اقلیمی

68.6

15

میزان استفاده از حسگرهای چند منظوره

93

35

دسترسی به داده­ها پیش از درگیری

68.6

16

توانایی ساکن ماندن در هوا

90.7

36

توان پیشرانه پهپاد

65.1

17

روحیه کارکنان

88.4

37

هماهنگی­های مراقبت پرواز

65.1

18

میزان اطلاعات ارسالی

88.4

38

قابلیت عملیات مکمل با دیگر پهپادها

62.8

19

سرعت پرواز

87.2

39

امنیت پرواز

60.5

20

بازه زمانی تفسیر داده­ها

87.2

40

قابلیت اتصال ارتباطی و قطع آن در منطقه مأموریت

60.5

 

 

 

 

 

 

 

نمودار الف: نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت شناسایی، مأموریت اطلاعاتی

 

 

 

نمودار ب: (ادامه نمودار الف) نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت شناسایی، مأموریت اطلاعاتی

تأثیرشاخص­­های پهپادی بر زیرمأموریت­های اطلاعاتی، مراقبت و هدف­یابی ( فرضیه فرعی دوم)

با انجام تحلیل­های مناسب مشخص شده است که میزان تأثیر 41 شاخص پهپادی از نظر آماری بر زیر مأموریت مراقبت وهدف­یابی مأموریت اطلاعاتی پهپاد در حد زیاد یا خیلی زیاد است؛ میزان اهمیت هر یک از این شاخص­ها بر انجام مأموریت مراقبت وهدف­یابی با توجه به جدول زیر و نیز نمودارهای ج و د به خوبی تعیین شده است. مشاهده می­شود که شاخص­های قابلیت دوربین­ها (دید در شب، عادی، مادون قرمز)، میزان دید دوربین­ها (میدان تحت پوشش)، ارتباطات ماهواره­ای، درجه خودکار بودن پرنده، شعاع عملیات و ... به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری را بر انجام مأموریت مراقبت وهدف­یابی دارند؛ بنابراین توجه جدی به این ویژگی­های پهپادی می­تواند باعث ارتقای توان انجام مأموریت مراقبت وهدف­یابی نیروهای مسلح گردد. به عبارت دیگر در اختیار داشتن پهپادهایی با این ویژگی­ها توان انجام مأموریت مراقبت وهدف­یابی نیروهای مسلح را ارتقا می­دهد.

 

 

 

جدول 3. میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت مراقبت و هدف­یابی، مأموریت اطلاعاتی به ترتیب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

1

قابلیت دوربین­ها (دید در شب، عادی، مادون قرمز)

100

22

نمایشگر اهداف متحرک زمینی

86

2

میزان دید دوربین­ها (میدان تحت پوشش)

98.8

23

سیستم ارتباط و ارسال اطلاعات با پرنده­های با سرنشین

84.9

3

ارتباطات ماهواره­ای

97.7

24

قابلیت ثبت داده­ها در ایستگاه کنترل زمینی و پهپاد

84.9

4

درجه خودکار بودن پرنده

96.5

25

نحوه هدایت و ناوبری

82.6

5

شعاع عملیات

95.3

26

سناریوی پرواز

82.6

6

ارزش هدف

95.3

27

مأموریت (خواست فرمانده)

77.9

7

پرواز در فضای اشباع شده سیگنالی

95.3

28

قابلیت عملیات مشترک با پرنده­های سرنشین­دار

76.7

8

ارتباط مستقیم پهپاد با مراکز فرماندهی

95.3

29

فیل­های پروازی

75.6

9

قابلیت افزایش مداومت پرواز

94.2

30

زمان حضور در موقعیت مورد نظر (هدایت و کنترل)

74.4

10

توانایی ساکن ماندن در هوا

94.2

31

کاربرد مستقیم داده­ها

73.3

11

پنهان­کاری (رادارگریزی)

93

32

پرواز در ارتفاع پست

72.1

12

آموزش­های مؤثر بر مهارت کارکنان

93

33

سرعت گشت زنی

69.8

13

میزان استفاده از حسگرهای چند منظوره

93

34

دسترسی به داده­ها پیش از درگیری

67.4

14

ارتفاع پرواز

91.9

35

شرایط اقلیمی

65.1

15

روحیه کارکنان

91.9

36

توان پیشرانه پهپاد

65.1

16

وزن محموله شناسایی

90.7

37

قابلیت عملیات مکمل با دیگر پهپادها

64

17

مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن

90.7

38

امنیت پرواز

62.8

18

میزان اطلاعات ارسالی

89.5

39

هماهنگی­های مراقبت پرواز

61.6

19

بازه زمانی تفسیر داده­ها

88.4

40

قابلیت اتصال ارتباطی و قطع آن در منطقه مأموریت

61.6

20

پایداری پهپاد در پرواز

87.2

41

قدرت مانورپذیری پرنده

59.3

21

سرعت پرواز

86

 

نمودار ج: نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت مراقبت و هدف­یابی، مأموریت اطلاعاتی

 

 

 

 

 

 

نمودار د: (ادامه نمودار ج) نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت مراقبت و هدف­یابی، مأموریت اطلاعاتی

 

تأثیرشاخص­­های پهپادی بر زیرمأموریت­های اطلاعاتی، جمع­آوری الکترونیکی شنود( فرضیه فرعی سوم)

با انجام تحلیل­های مناسب مشخص شده است که میزان تأثیر 36 شاخص پهپادی از نظر آماری بر زیرمأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود مأموریت اطلاعاتی پهپاد در حد زیاد یا خیلی زیاد است؛ میزان اهمیت هر یک از این شاخص­ها بر انجام مأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود با توجه به جدول زیر و نیز نمودارهای هـ و و به خوبی تعیین شده است. مشاهده می­شود که شاخص­های پرواز در فضای اشباع شده سیگنالی، مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن، پنهان­کاری (رادارگریزی)، درجه خودکار بودن پرنده، قابلیت افزایش مداومت پرواز، ارتباطات ماهواره­ای، ارتباط مستقیم پهپاد با مراکز فرماندهی و ... به ترتیب بیشترین تأثیرگذاری را بر انجام مأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود دارند؛ بنابراین توجه جدی به این ویژگی­های پهپادی می­تواند باعث ارتقای توان انجام مأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود نیروهای مسلح  گردد. به عبارت دیگر در اختیار داشتن پهپادهایی با این ویژگی­ها توان انجام مأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود نیروهای مسلح را ارتقا می­دهد.

جدول 4.میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود مأموریت اطلاعاتی به ترتیب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

ردیف

شاخص

ضریب اهمیت

1

پرواز در فضای اشباع شده سیگنالی

98.8

19

سناریوی پرواز

79.1

2

مهارت در برقراری ارتباط و مخابرات امن

95.3

20

مأموریت (خواست فرمانده)

77.9

3

پنهان­کاری (رادارگریزی)

94.2

21

قابلیت ثبت داده­ها در ایستگاه کنترل زمینی و پهپاد

77.9

4

درجه خودکار بودن پرنده

94.2

22

نحوه هدایت و ناوبری

76.7

5

قابلیت افزایش مداومت پرواز

93

23

فیل­های پروازی

76.7

6

ارتباطات ماهواره­ای

93

24

پایداری پهپاد در پرواز

75.6

7

ارتباط مستقیم پهپاد با مراکز فرماندهی

93

25

قابلیت عملیات مشترک با پرنده­های سرنشین­دار

72.1

8

آموزش­های مؤثر بر مهارت کارکنان

91.9

26

کاربرد مستقیم داده­ها

70.9

9

شعاع عملیات

91.9

27

پرواز در ارتفاع پست

70.9

10

روحیه کارکنان

90.7

28

زمان حضور در موقعیت مورد نظر (هدایت و کنترل)

69.8

11

توانایی ساکن ماندن در هوا

90.7

29

توان پیشرانه پهپاد

67.4

12

ارزش هدف

89.5

30

امنیت پرواز

66.3

13

ارتفاع پرواز

88.4

31

شرایط اقلیمی

65.1

14

میزان استفاده از حسگرهای چند منظوره

88.4

32

سرعت گشت زنی

65.1

15

سرعت پرواز

86

33

قابلیت اتصال ارتباطی و قطع آن در منطقه مأموریت

61.6

16

میزان اطلاعات ارسالی

86

34

قابلیت عملیات مکمل با دیگر پهپادها

61.6

17

سیستم ارتباط و ارسال اطلاعات با پرنده­های با سرنشین

82.6

35

انعطاف­پذیری در توسعه سیستم­های الکترونیکی

60.5

18

بازه زمانی تفسیر داده­ها

82.6

36

دسترسی به داده­ها پیش از درگیری

59.3

 

 

 

نمودار هـ: نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود مأموریت اطلاعاتی

 

 

نمودار و: (ادامه نمودار هـ) نمودار میله­ای میزان تأثیر شاخص­های پهپادی بر زیرمأموریت جمع­آوری الکترونیکی شنود مأموریت اطلاعاتی

 

 

تأثیرشاخص­­های پهپادی در ارتقای توان اطلاعاتی نیروهای مسلح ج.ا.ا( فرضیه اصلی)

مأموریت اطلاعاتی دارای سه زیر مأموریت شناسایی، مراقبت و هدف­یابی و جمع­آوری الکترونیکی شنود است.در بالا شاخص­های با اهمیت پهپادی با اهمیت و تأثیرگذار بر این زیرمأموریت­ها تعیین شده است. قابل ذکر است که برخی از شاخص­های پهپادی بر بیش از یک زیرمأموریت تأثیرگذار می­باشد.؛ همچنین بیان شد که توجه جدی به آن شاخص­ها می­تواند توان انجام این زیر مأموریت­های اطلاعاتی ن.م.ج.ا.ا را ارتقا دهد. چنانچه به شاخص­های مطرح شده در جداول بالا ، به ویژه شاخص­های مشترک، و نیز شاخص­های با ضریب اهمیت بیشتر به طور جدی و به درستی توجه شود و پهپادهایی با این ویژگی­ها به کار گرفته شود توان اطلاعاتین.م.ج.ا.اارتقا می­یابد.

پیشنهاد­های پژوهش

پیشنهاد­های تحقیقی

با توجه به اینکه در این مقاله نقش فناوری پهپاد در ارتقای توان اطلاعاتی ن.م.ج.ا.ا به خوبی تبیین و مشخص شده است. لیکن برای تعریف و بررسی هرکدام از زیر ماموریت­های اطلاعاتی ( شناسایی، مراقبت و هدف یابی و جمع آوری الکترونیکی شنود) پژوهش­های تخصصی و جداگانه ضروری به نظر می­رسد.

پیشنهادهای اجرایی

1) به منظور توسعه و گسترش پهپاد های اطلاعاتی در نیروهای مسلح، لازم است یافته­های این مقاله به ترتیب اولویت توسط محققان مورد پژوهش قرار گیرد تا خط مشی­های اجرایی و عملیاتی در رده­های پایین به خوبی مشخص و معین گردد.

2) پیشنهاد می­گردد برای به کارگیری بهینه و مؤثر پهپادهای اطلاعاتی در سطح نیروهای دریایی و هوایی آجا، سپاه پاسداران انقلاب اسلامی و نیروی انتظامی با استفاده از نتایج این مقاله، پژوهش­ها و تحقیق­هایی به منظور توسعه بهتر و موثرتر از این پهپادها صورت پذیرد.

 

 

 

 

Wezeman, Siemon, (2007). UAVs and UCAVs: Developments in European Union

  •  

    • بوفر، آندره،(1366)؛ مقدمه­ای بر استراتژی، ترجمه مسعود کشاورز، تهران: دفتر مطالعات سیاسی و بین­المللی.
    • بهارلو، مهدی،(1387)؛ بکارگیری وسیع از پهپادها در جنگ­های اخیر، پهپادها و آینده، سال سوم، شماره 29.
    • حاجی جعفری، محمد،(1387)؛ چالش­های جدید در آموزش استفاده از پهپادها. پهپادها و آینده، سال سوم، شماره 34.
    • حافظ­نیا، محمد­رضا،(1385)؛ مقدمه­ای بر روش تحقیق در علوم انسانی،تهران: سمت.
    • دانش­آشتیانی، محمد باقر،(1386)؛ طرح­ریزی استراتژیک برنامه­ریزی و بودجه­بندی، دانشکده دفاع ملی، شماره درس:23.
    • دفتر مطالعات راهبردی نزاجا،(1388)؛ مقاله پهپاد سلاح استراتژیک.
    • دلپاک، هدایت­الله، (1385)؛ نگاهی به نسل بعدی پهپادها،صنایع هوایی، شماره 184.
    • رستمی، محمود،(1378)؛ فرهنگ واژه­های نظامی، تهران: ستاد مشترک ارتش جمهوری اسلامی ایران.
    • شریفان، محمد اسماعیل،(1388)؛ کاربرد هواپیماهای بدون سرنشین در عملیات تاکتیکی نهاجا، پایان‌نامه کارشناسی ارشد، دانشکده فرماندهی و ستاد آجا.
    • صادقیان، مجید، (1387)؛ نقش هواپیماهای بدون سرنشین در دفاع هوایی. پهپادها و آینده، سال3، شماره33.
    • علیزاده، محمد،(1388)؛ قدس درخشنده و مشارکت مردمی، پهپادها و آینده، سال چهارم، شماره 9.
    • گودرزی، ناصر،(1390)؛ فناوری­های نظامی، نگاه 2، سال سوم، شماره2.
    • گودرزی­پور، حسین، (1389)؛ معرفی پهپاد،افق پهپاد، سال 3، شماره 38.
    • نظری، حسین، (1389)؛ تاریخچه بکارگیری پهپاد در ارتش جمهوری اسلامی ایران، تهران: انتشارات صنایع هوایی قدس.